616 – RENOVATIE SOCIALE WONINGEN IN DE OLIJFBOOMSTRAAT TE SCHAARBEEK

Bouwheer: BELIRIS, eigenaar en beheerder: De Schaarbeekse Haard – Brussel, België 01/616
50°51’30.87″ N, 4°22’16.22″ E
4.165 m² bovengronds, 30 woningen.
2014 – studies bezig; (01/616).
Wedstrijd op uitnodiging, bekroond project.

Uitgevoerde diensten:

• Inrichting van de directe omgeving
• Architectuur
• Binneninrichting
• Structural engineering
• Engineering van de speciale technieken
• Bouwfysica
• Akoestiek
• Projectbeheer
• Kostencontrole
• Restauratie van sgraffiti

Beschrijving:

De wijk in de Olijfboomstraat, gebouwd door architect Henri Jacobs in 1905 en vandaag nog bijna volledig intact, vermengd moeiteloos rationaliteit en schoonheid. De dikke dragende gevel- en scheidingsmuren geven de interieurs nagenoeg ‘Romeinse’ proporties. Het volledige binnenplein baadt door de balkons-terrassen die systematisch tussen massieve gemetselde torens geplaatst worden in een bijna ‘piranesiaanse’ sfeer.

Het project wil een puzzel oplossen met de volgende stukken: de woningen aantrekkelijk en economisch maken en tegelijkertijd hun erfgoedkarakter, dat het monumentale met het avant-gardistische weet te combineren, bewaren. Bovendien moet ook de ecologische voetafdruk zo klein mogelijk zijn.

Volgens deze denkpiste worden in het project geen liften voorzien omwille van bouw- en onderhoudskosten. Deze beslissing is doorslaggevend voor de inplanting van de woningen.

De 50 bestaande kleine woningen worden gehergroepeerd in 30 ruimere wooneenheden die voldoen aan de huidige normen en onderverdeeld kunnen worden in 9 verschillende types.

De 20 units op de 3e en 4e verdieping worden samengetrokken om 10 duplexen te vormen. De 20 andere appartementen beslaan slechts één enkel niveau op de andere verdiepingen (+0, +1, +2). Tenslotte worden op het gelijkvloers twee woningen voor mindervaliden voorzien in de twee gebouwen.

Op hetzelfde niveau worden de units langs weerszijden van de centrale doorgang niet langer gebruikt als woning, maar omgevormd tot gemeenschappelijke ruimten die ook een onthaalfunctie voor de volledige site zullen opnemen. Er zijn twee inkomhallen, brievenbussen, twee fietsenstallingen, een ruimte voor kinderwagens en een lokaal voor vuilnisbakken in ondergebracht. De verschillende ingangen voor deze lokalen zijn geconcentreerd in 2 nieuwe inkomportieken gemaakt in de holte van de 2 puntgevels van de centrale doorgang.

Alle bewoners moeten dan ook langs deze passage. Er wordt een halfopenbaar plein aangelegd om het samenhorigheidsgevoel van een stedelijke gemeenschap te benadrukken.

Trappen

De opmerkelijke bestaande trappen in ijzerwerk worden gerestaureerd en blijven bewaard als bedienings- en noodtrappen. Ze blijven dienen als ruggengraat van de organisatie van de gebouwen en hun toegangen.

Werken aan de buitenzijde

Het bestaande profiel blijft intact, behoudens de plaatselijke inrichting van 4 terrassen in erkers op de 4 somberste hoeken van het plein op het gelijkvloers.

De gevels met een erfgoedkarakter blijven behouden en worden identiek gerestaureerd. De isolatie van de woningen gebeurt dan ook langs de binnenzijde.

De niet-geklasseerde gevels, de gemeenschappelijke puntgevels en de zuidelijke achtergevel van blok Zuid worden langs de buitenzijde geïsoleerd en gecoat.

De bestaande balkons die uitgeven op het centrale plein worden gerestaureerd en blijven hun huidige functie van buitenterras behouden. Ze worden gesloten door gespannen netten in roestvrij staal. Deze creëren niet enkel een visueel geheel, ze beschermen de terrassen ook tegen duiven en inbraken en dienen als reling. De netten zijn ook bruikbaar als steun voor klimplanten.

Op de bovenste verdieping van de terrassen worden nieuwe luifels in staal en grijs glas geplaatst ter vervanging van de huidige constructies in polycarbonaat.

De ramen worden allemaal vervangen. Ze zijn in hout, worden geverfd in de oorspronkelijke kleuren en krijgen driedubbele beglazing. Ze respecteren de originele verdelingen en de bijzonderheden van de beglazing in de trappenhallen aan de straatzijde.

Daglicht

Om zoveel mogelijk daglicht binnen te brengen worden zowel binnen als buiten zoveel mogelijk lichte kleuren gebruikt. De binnendagstukken van de vensters worden bekleed met spiegels voor een nog grotere lichtweerkaatsing. De borstweringen van de zuidgevel van het blok achteraan worden allemaal gesloopt op de bovenste verdiepingen en de openingen worden vergroot op het gelijkvloers om zoveel mogelijk daglicht binnen te trekken.

Energetisch ontwerp

De voor dit project bepaalde energiecriteria zijn de normen voor ‘lage energie’ (NEV < 60 kWh/m².jaar). De voorgestelde ontwerpstrategie, gebaseerd op een algemene benadering van het energievraagstuk, past bijzonder goed in het nieuwe wetgevende kader betreffende de energieprestaties van gebouwen (EPB 2015), dat aanspoort om in algemene prestaties te denken.

Allereerst worden de energiebehoeften van de gebouwen beperkt. Dit gebeurt hoofdzakelijk door de keuzes gemaakt m.b.t. de gebouwschil (isolatie binnen of buiten naargelang van de erfgoedbeperkingen, nieuwe ramen met driedubbele beglazing, geoptimaliseerde luchtdichtheid, wegwerking van koudebruggen, …).

Vervolgens krijgt de gratis energietoevoer de voorkeur (directe zonnestraling, fotovoltaïsche en thermische zonnepanelen, …).

Tenslotte worden de technische systemen geoptimaliseerd in functie van de resterende energiebehoeften (één enkele gascondensatieketel, verbonden met de thermische zonnepanelen op het dak; lage temperatuurradiatoren; plaatwisselaar voor energieterugwinning op de afgezogen lucht met een rendement van meer dan 75%, …).

Sgraffiti

De sgraffiti worden gerestaureerd. Het gaat erom zoveel mogelijk bestaande materialen en tekeningen te bewaren door ze te verstevigen, de ontbrekende stukken op identieke wijze aan te vullen en ervoor te zorgen dat de sgraffiti ook in de toekomst bewaard blijven. Er wordt een nieuwe sgraffiti gemaakt volgens een hedendaagse compositie ter vervanging van het bestaande werk dat nr. 30 versiert en volledig verdwenen is.

4.165 m² bovengronds, 30 woningen. 2014 – studies bezig; (01/616).
Wedstrijd op uitnodiging, bekroond project.

Document E41_01/616-NL Editie 2016-12-15

Credits:

Architecture and Engineering:

Philippe SAMYN and PARTNERS All projects are designed by Philippe Samyn who also supervises every drawing

Structural Engineering:

Philippe SAMYN and PARTNERS with SETESCO (sister company (1986-2006) or INGENIEURSBUREAU MEIJER (sister company 2007-2015) if not mentioned

Services engineering:

Philippe SAMYN and PARTNERS with FTI (sister company since 1989) if not mentioned

LOCALISATION
16-46 rue l’Olivier, 1030 Schaerbeek, Bruxelles, Belgique.
50°51’30.87″ N, 4°22’16.22″ E

SURFACE et DONNEE

Surface brute hors sol : 4.165 m²
Nombre de logements : 30 logements

MAÎTRE D’OUVRAGE
Maître d’ouvrage : BELIRIS, rue du Gouvernement Provisoire n°9-15, 1000 Bruxelles, Belgique.
Propriétaire et gestionnaire : Le Foyer Schaerbeekois, rue de la Consolation n°70, Schaerbeek 1030 Schaerbeek, Bruxelles, Belgique.

ARCHITECTES & INGÉNIEURS
Philippe SAMYN and PARTNERS sprl, architects & engineers Philippe SAMYN
Chaussée de Waterloo, 1537 B-1180 Bruxelles Propriétaire exclusif des droits d’auteur (copyright)
Tél. + 32 2 374 90 60 Fax + 32 2 374 75 50
E-mail: sai@samynandpartners.com,
mandataire,

ÉQUIPE
Architecture
Design Partner : Dr Ir Philippe SAMYN.
Administrative Partner : Quentin STEYAERT.
Collaborateurs : Nacer HOSNA, Mariuca CALIN, Serge NKAKA, Giulia LORINI, Paolo RUARO, Gunhi Boar SILVA BATICAM.

Techniques spéciales : Philippe SAMYN and PARTNERS sprl, architects & engineers,
avec FLOW TRANSFER INTERNATIONAL sa (sous-traitant)
Frédéric MICHAUX.
Rue du Ham, 137
1180 Bruxelles, Belgique
Tel. : +32 2 375 75 40
E-mail : info@fti-sa.be

Stabilité : Philippe SAMYN and PARTNERS sprl, architects & engineers,
avec INGENIEURSBUREAU MEIJER bvba (sous-traitant)
Thomas PERARNAU, Ben VERBEECK.
Prins Boudewijnlaan, 53/2
2650 Edegem, Belgique
Tel. : +32 3 448 25 00
E-mail : info@meijer.be

avec en sous-traitance également :

Physique du bâtiment
et énergie :
NEO & IDES
Bruno BUSCH, Cédric TREVISAN.
Rue des Chasseurs Ardennais, 3
B-4031 Liège (Angleur)
Tel. : +32 4 366 00 17
E-mail : info@neo-ides.be

Acoustique : ACOUSTIC TECHNOLOGIES sa
Jean-Pierre CLERBOIS, Simon HAMARD.
Avenue Brugmann, 215
1050 Bruxelles, Belgique
Tel. :+32 02 344 85 85
E-mail : mail@atech-acoustictechnologies.com

Restauration des Sgraffites : Christine BERTRAND.
Rue de la Baraque 127b
Louvain-La-Neuve, Belgique
Tel. :+32-10-45 48 31
E-mail : canela@skynet.be

en contrat direct avec le Maitre d’ouvrage :

Coordination sécurité
et santé :

SGI ingénieurs (SGI), 17 rue Jean Sonet à 5032 ISNES

DOCUMENTATION
Gestion documentation : Philippe SAMYN and PARTNERS (A. CHARON et Q. OLBRECHTS)

Plaats :
Site
Tekeningen

For plans sections and elevations, please refer to the archives section of the site available from the “references” menu.

616 - RENOVATIE SOCIALE WONINGEN IN DE OLIJFBOOMSTRAAT TE SCHAARBEEKFilippo Aimo